Verslavingen & gedrag

Waarom een pagina over verslavingen & gedrag…..verslavingen hebben een krachtige invloed op hoe mensen zich voelen, denken en gedragen. Soms subtiel, soms ingrijpend. Vaak gaat een verslaving samen met geestelijke problemen dus vind ik het van belang dit ook op mijn website te benoemen. Het doet niet alleen enorm veel met de persoon die verslaafd is maar ook met zijn of haar directe omgeving. Hier vind je korte, heldere, toegankelijke informatie over de effecten van de meeste middelen/verslavingen.

De inhoud is op basis van meerdere betrouwbare bronnen, waaronder informatie van Jellinek.nl en changesggz.nl aangevuld met andere gerenommeerde websites en kennisplatforms. 

Voor (professionele) hulp, meer informatie of de volledige weeggave van soorten middelen kunt je o.a. terecht bij Jellinek.nl en changesggz.nl 

  • Stimulerende middelen
  • Verdovende middelen 
  • Psychedelica (hallucinogenen)
  • Cannabisproducten
  • Dissociatieven
  • Designerdrugs / Nieuwe psychoactieve stoffen (NPS)
  • Gameverslaving (problematisch gamegedrag)
  • Eetstoornissen
  • Seksverslaving
  • Socialmedia verslaving

Hoofdcategorieën van verslavingen (eenvoudig uitgelegd)

 

Stimulerende middelen (stimulantia)

Stimulerende middelen versnellen processen in het lichaam, zoals hartslag, alertheid en energieniveau. Ze kunnen ook onrust, stress of overbelasting veroorzaken.

  1. Cafeïne
  • Zit in koffie, thee, cola, energiedrankjes
  • Effect: verhoogde alertheid, minder vermoeidheid
  1. Nicotine
  • Zit in sigaretten, vapes, tabaksproducten
  • Effect: kortdurende alertheid, lichte ontspanning door dopamine-afgifte
  1. Amfetaminen
  • Soms medisch gebruikt (bijv. ADHD-medicatie)
  • Effect: sterke toename van energie, focus en alertheid
  1. Cocaïne
  • Het wordt ook wel coke, SOS of sneeuw (snow) genoemd
  • Effect: intense, kortdurende euforie, verhoogde energie en zelfvertrouwen
  1. MDMA (XTC)
  • Heeft zowel stimulerende als empathogene (emotionele openheid) werking
  • Effect: verhoogde energie, verbondenheidsgevoel, versterkte zintuiglijke beleving
  1. Methylfenidaat
  • Medicatie voor ADHD (bijv. Ritalin)
  • Effect: verbeterde concentratie en alertheid
  1. Energydrank-combinaties
  • Mix van cafeïne, taurine, suiker
  • Effect: tijdelijke energieboost, verhoogde alertheid
  1. Khat
  • Plant die in sommige culturen wordt gekauwd
  • Effect: verhoogde alertheid en opgewektheid

 

Verdovende middelen (depressiva)

Deze middelen vertragen processen in het lichaam. Ze kunnen ontspanning geven, maar ook slaperigheid, verminderde coördinatie en vertraagde ademhaling veroorzaken.

1. Alcohol

  • Zit in bier, wijn, sterke drank
  • Effect: ontspanning, verminderde remmingen, slaperigheid

2. Benzodiazepinen

  • Medicatie tegen angst of slapeloosheid (bijv. diazepam, oxazepam)
  • Effect: kalmering, spierverslapping, slaperigheid

3. Opioïden

  • Pijnstillers (bijv. morfine, oxycodon) en illegale varianten
  • Effect: sterke pijnstilling, euforie, diepe ontspanning

4. GHB

  • GHB wordt gedronken. Meestal wordt (een deel van) een buisje vermengd met non-alcoholische dranken of water
  • Effect: ontspanning, vermindering van angst, slaperigheid

5. Slaap- en kalmeringsmiddelen (Z-middelen)

  • Medicatie zoals zolpidem of zopiclon
  • Effect: slaperigheid, rust, vermindering van spanning

6. Barbituraten

  • Vroeger gebruikt als slaapmiddel, nu zelden voorgeschreven
  • Effect: sterke sedatie, verminderd bewustzijn

7. Heroïne

  • Heroïne wordt meestal gespoten of 'gechineest'
  • Effect: intense ontspanning, euforie, sterke verdoving

 

 

Psychedelica (hallucinogenen)

Psychedelica veranderen waarneming, gedachten en emoties. Ze kunnen zorgen voor intensere kleuren, vervormde zintuiglijke ervaringen en veranderingen in tijdsbeleving. 

  1. LSD
  • Synthetisch middel
  • Effect: veranderde waarneming, sterke visuele patronen, veranderde gedachtestroom
  1. Paddo’s / Psilocybine
  • Natuurlijke paddenstoelen
  • Effect: versterkte emoties, veranderde zintuiglijke beleving, introspectie
  1. DMT
  • Natuurlijke stof in bepaalde planten zoals sommige grassen, zeesponsen, padden en zoogdieren 
  • Effect: zeer intense, korte hallucinaties, gevoel van “andere werelden”
  1. Ayahuasca
  • Thee met DMT en MAO-remmers
  • Effect: sterke visuele en emotionele ervaringen, introspectie
  1. Mescaline
  • Zit in cactussen zoals peyote en San Pedro
  • Effect: visuele patronen, veranderde tijdsbeleving, emotionele intensiteit
  1. 2C-B
  • Synthetisch middel
  • Effect: lichte tot matige visuele effecten, veranderde stemming en zintuigen
  1. Salvia divinorum
  • Plant uit Mexico
  • Effect: korte, intense dissociatieve en visuele ervaringen

 

 Cannabisproducten

Cannabisproducten hebben meestal een ontspannende, licht verdovende werking, maar kunnen ook de zintuigen versterken of de tijdsbeleving veranderen. 

  1. Wiet (marihuana)
  • Gedroogde bloemen van de cannabisplant
  • Effect: ontspanning, veranderde waarneming, soms verhoogde hartslag
  1. Hasj
  • Samengeperste hars van de cannabisplant
  • Effect: vergelijkbaar met wiet, vaak iets zwaarder en meer verdovend
  1. Cannabisolie (THC-olie)
  • Olie met werkzame stoffen uit cannabis
  • Effect: ontspanning, veranderde stemming, vertraagde reacties
  1. CBD-olie
  • Olie met cannabidiol, niet psychoactief
  • Effect: ontspanning zonder “high”, soms gebruikt voor rust of comfort
  1. Edibles
  • Eetbare producten met cannabis (bijv. brownies, snoepjes)
  • Effect: sterkere en langdurigere werking, vertraagde start
  1. THC Vape-producten
  • Dampbare cannabisextracten
  • Effect: snelle werking, vergelijkbaar met roken maar zonder verbranding
  1. Concentraten (bijv. wax, shatter)
  • Zeer sterke extracten van cannabis
  • Effect: intensere en snellere high, sterkere zintuiglijke effecten

 

Dissociatieven

Dissociatieve middelen kunnen een gevoel van loskoppeling geven: van je lichaam, je gedachten of je omgeving. Ze kunnen ook de waarneming vervormen. 

  1. Ketamine
  • Medisch gebruikt als verdovingsmiddel
  • Effect: gevoel van afstand tot het lichaam, dromerige staat, vertraagde beweging
  1. Lachgas (distikstofmonoxide)
  • Wordt soms medisch gebruikt
  • Effect: korte euforie, vervormde geluiden en beelden, licht gevoel van loskoppeling
  1. DXM (dextromethorfan)
  • Hoestmiddel in sommige landen, in hoge dosis kan een roes optreden
  • Effect: veranderde waarneming, dromerige of zwevende sensaties
  1. PCP(Angel dust)
  • Veroorzaakt een ongewoon soort pijnstilling
  • Effect: sterke dissociatie, vervormde realiteit, gevoelloosheid
  1. Salvia divinorum

(heeft zowel psychedelische als dissociatieve kenmerken)

  • Plant uit Mexico
  • Effect: intense, korte dissociatie, veranderde lichaamsbeleving
  1. Nitrazolam-achtige NPS-dissociatieven
  • Nieuwe synthetische varianten
  • Effect: wisselend, maar vaak loskoppeling, verstoorde waarneming

 

Designerdrugs / Nieuwe psychoactieve stoffen (NPS)

NPS zijn synthetische stoffen die lijken op bestaande drugs, maar chemisch net anders zijn. Ze worden vaak ontwikkeld om wetgeving te omzeilen. De effecten zijn onvoorspelbaar en verschillen sterk per stof.

  1. 3-MMC
  • Synthetisch middel uit de cathinonen-groep, het wordt ook wel 3M, miauw of poes genoemd
  • Effect: stimulerend, verhoogde energie, soms euforie
  1. 4-MMC (mephedrone)
  • Bekende cathinon-variant
  • Effect: stimulerend, verhoogde alertheid, versterkte stemming
  1. 4-FA
  • Stimulerend middel met lichte empathogene werking
  • Effect: energie, focus, soms warm gevoel naar anderen
  1. 2C-B
  • Psychedelisch middel uit de fenethylamine-familie
  • Effect: lichte tot matige visuele effecten, veranderde stemming
  1. NBOMe‑varianten (bijv. 25I‑NBOMe)
  • Zeer krachtige psychedelica
  • Effect: sterke visuele hallucinaties, veranderde waarneming
  1. Synthetische cannabinoïden (bijv. “Spice”, “K2”)
  • Kunstmatige stoffen die lijken op THC
  • Effect: wisselend, van ontspanning tot sterke verwarring
  1. Synthetische opioïden (bijv. fentanyl‑analogen)
  • Zeer krachtige opioïden
  • Effect: sterke verdoving, pijnstilling
  1. Synthetische dissociatieven (bijv. MXE)
  • Lijken op ketamine
  • Effect: loskoppeling van lichaam/omgeving, dromerige staat

 

Gameverslaving (problematisch gamegedrag)

Gameverslaving gaat niet over hoeveel iemand speelt, maar over verlies van controle, prioriteiten die verschuiven, en negatieve gevolgen die blijven bestaan. Hieronder een overzicht van veelvoorkomende kenmerken en effecten.

  1. Verlies van controle
  • Moeite om te stoppen of pauzes te nemen
  • Spelen langer dan gepland
  • Drang om door te gaan ondanks afspraken of verplichtingen
  1. Vermijden van gevoelens of problemen
  • Gamen als manier om stress, verdriet of spanning te ontlopen
  • Tijdelijke opluchting, maar problemen blijven bestaan
  1. Verwaarlozen van dagelijkse taken
  • School, werk, huishouden of afspraken raken op de achtergrond
  • Minder aandacht voor gezondheid, slaap of voeding
  1. Sociale terugtrekking
  • Minder contact met vrienden of familie
  • Voorkeur voor online interacties boven offline contact
  1. Slaapproblemen
  • Laat opblijven om te gamen
  • Moeite met inslapen door spanning of schermgebruik
  1. Stemmingswisselingen
  • Prikkelbaarheid wanneer gamen niet kan
  • Onrust, frustratie of somberheid buiten het gamen
  1. Preoccupatie met gamen
  • Veel denken aan gamen, ook wanneer men niet speelt
  • Plannen maken rondom speeltijd, updates of prestaties
  1. Negatieve gevolgen blijven bestaan
  • Ondanks problemen (school, werk, relaties, gezondheid) blijft iemand doorgaan
  • Signaal dat gamen een te grote rol heeft gekregen

 

Eetstoornissen

Eetstoornissen gaan over problemen met eten, lichaamsbeeld en controle, en kunnen grote invloed hebben op emoties, gedachten en dagelijks functioneren. Hieronder een overzicht van veelvoorkomende vormen en hun kenmerken.

  1. Anorexia nervosa
  • Gekenmerkt door sterk beperkt eten
  • Kenmerkend: intense angst om aan te komen, verstoord lichaamsbeeld, streven naar controle
  1. Boulimia nervosa
  • Afwisselend eetbuien en compenserend gedrag
  • Kenmerkend: verlies van controle tijdens eetbuien, gevolgd door schuldgevoel en pogingen om dit te “corrigeren”
  1. Binge Eating Disorder (BED)
  • Regelmatige eetbuien zonder compenserend gedrag
  • Kenmerkend: snel en veel eten, gevoel van controle verlies, schaamte achteraf
  1. ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder)
  • Vermijding of sterke beperking van voedsel zonder focus op lichaamsgewicht
  • Kenmerkend: angst voor bepaalde texturen, smaken of verstikkingsangst; beperkte variatie in voeding
  1. Orthorexia (niet officieel als diagnose, maar wel herkenbaar)
  • Obsessieve focus op “gezond” eten
  • Kenmerkend: strikte regels, angst voor “ongezond” voedsel, sociale beperkingen
  1. Pica
  • Eten van niet-eetbare stoffen
  • Kenmerkend: drang om materialen zoals aarde, papier of krijt te eten
  1. Ruminatiestoornis
  • Herhaald terugkomen van voedsel uit de maag
  • Kenmerkend: onbewust herkauwen of opnieuw kauwen van voedsel
  1. Nachtelijk eetsyndroom
  • Terugkerend eten ’s nachts
  • Kenmerkend: weinig eetlust overdag, sterke drang om ’s nachts te eten
  1. NAO-eetstoornis (Niet Anderszins Omgeschreven)

NAO staat voor Niet Anderszins Omschreven. Het wordt gebruikt wanneer iemand duidelijke kenmerken van een eetstoornis heeft, maar niet precies past binnen één specifieke diagnose.

  • Verzamelnaam voor eetproblemen die niet volledig voldoen aan de criteria van anorexia, boulimia of BED
  • Kenmerkend: grote impact op eten, lichaamsbeeld of controle, maar met een gemengd of atypisch patroon

 

Seksverslaving (compulsief seksueel gedrag)

Seksverslaving gaat over verlies van controle over seksueel gedrag, gedachten of impulsen. Het draait niet om hoeveel iemand seks heeft, maar om de drang, de impact op het dagelijks leven en het niet kunnen stoppen ondanks negatieve gevolgen.

  • Terugkerende, sterke drang naar seksueel gedrag (bijv. porno, afspraken, chatten, fantaseren)
  • Kenmerkend: verlies van controle, veel tijd kwijt aan seksueel gedrag, moeite om te stoppen
  • Mogelijke signalen:
    • Seks gebruiken om emoties te vermijden (stress, eenzaamheid, spanning)
    • Belangrijke taken, relaties of werk raken op de achtergrond
    • Schuldgevoel of schaamte na het gedrag, maar toch doorgaan
    • Steeds extremere of frequentere prikkels nodig om hetzelfde effect te voelen

 

Social media, smartphone en internetverslaving

Deze vormen van verslaving draaien om verlies van controle, voortdurende drang om online te zijn en negatieve gevolgen voor dagelijks functioneren. Het gaat niet om hoeveel iemand online is, maar om de impact en het niet kunnen stoppen.

1. Socialmediaverslaving

  • Overmatig gebruik van platforms zoals Instagram, TikTok, Snapchat, Facebook
  • Kenmerkend: constante behoefte aan likes, reacties of updates; vergelijken met anderen; onrust als men niet kan checken
  • Mogelijke signalen:
    • Veel tijd kwijt aan scrollen
    • Stemming afhankelijk van online feedback
    • Moeite met focussen op offline activiteiten

2. Smartphoneverslaving

  • Drang om de telefoon steeds vast te houden of te checken
  • Kenmerkend: voortdurend meldingen controleren, angst om iets te missen (FOMO), onrust zonder telefoon
  • Mogelijke signalen:
    • Slaapproblemen door laat gebruik
    • Afleiding tijdens gesprekken of werk
    • Moeite om “offline” te zijn

3. Internetverslaving

  • Overmatig gebruik van internet in brede zin (browsen, forums, video’s, nieuws, etc.)
  • Kenmerkend: urenlang online zonder doel, verlies van tijdsbesef, vermijden van emoties of taken
  • Mogelijke signalen:
    • Belangrijke taken worden uitgesteld
    • Sociale contacten verminderen
    • Onrust of irritatie wanneer internet niet beschikbaar is